Κωδικός πράξης (έργου): Μ16ΣΥΝ2-00161
Το έργο έχει τίτλο «Ολοκληρωμένη διαχείριση του προβλήματος των αφλατοξινών στα κελυφωτά φιστίκια με την εφαρμογή αυτόματου συστήματος μηχανικής διαλογής και αξιοποίηση των εμπορικά ακατάλληλων καρπών». Ο επωνυμία της Επιχειρησιακή Ομάδα (Ε.Ο.) είναι «Νέες τεχνολογίες διαχείρισης φιστικιού».
Στην Επιχειρησιακή Ομάδα (Ε.Ο.) συμμετέχουν πέντε φορείς, που εκπροσωπούν την έρευνα, την επιχειρηματικότητα και τον τομέα της αγροτικής παραγωγής:
- Οργανισμός Ανάπτυξης Στερεάς Ελλάδας - ΟΑΣΕ– Ανώνυμη Αναπτυξιακή Εταιρεία ΟΤΑ – Συντονιστής φορέας
- Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου - Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας - Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών – Ερευνητικός φορέας
- Νίκος Αλυφαντής & Ελένη Αλυφαντής Ο.Ε. – Παραγωγικός Φορέας
- Παναγιώτης Χονδρός – Παραγωγός
- Αγροτικός Συνεταιρισμός Κελυφωτό Φιστίκι Μώλου – Θερμοπύλες – Παραγωγικός Φορέας
Περιγραφή του Επιχειρησιακού Σχεδίου:
Τα κελυφωτά φιστίκια είναι ευάλωτα στη μόλυνση από μύκητες, οι οποίοι παράγουν αφλατοξίνες, ουσίες υψηλής τοξικότητας με καρκινογόνο δράση. Η έρευνα έχει δείξει ότι η μόλυνση είναι δυνατό να συμβεί τόσο κατά το στάδιο της καλλιέργειας, όσο και κατά το στάδιο της συλλογής, της επεξεργασίας και της αποθήκευσης. Η παρουσία των αφλατοξινών στο προϊόν αυτό είναι ένα μακροχρόνιο πρόβλημα και αφορά όλες τις χώρες παραγωγής του, με σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις.
Με το παρόν έργο, επιχειρείται η εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής διαχείρισης του προβλήματος των αφλατοξινών στο κελυφωτό φιστίκι, υλοποιώντας δράσεις σε προ-συλλεκτικό και μετα-συλλεκτικό στάδιο, με στόχο τη μείωση εμφάνισης του κινδύνου στο τελικό προϊόν, αλλά και την αξιοποίηση των παραγόμενων μη-εμπορεύσιμων καρπών.
Με βάση την υπάρχουσα επιστημονική γνώση και τα διαθέσιμα ερευνητικά αποτελέσματα, τα οποία έχουν παραχθεί και από μελέτες του φορέα - ΓΠΑ, στο έργο αυτό θα γίνει αντιμετώπιση των παθογόνων αιτιών του προβλήματος στο χωράφι, χρησιμοποιώντας παράλληλα και εργαλεία πρόβλεψης του κινδύνου. Σε μετασυλλεκτικό στάδιο, η δράση επικεντρώνεται στην εφαρμογή μηχανικής διαλογής για την απόρριψη καρπών που σχετίζονται με την παρουσία αφλατοξινών και στην αξιοποίηση των απορριπτόμενων μη-εμπορεύσιμων καρπών μέσω της παραγωγής νέων προϊόντων (άλευρο και φιστικέλαιο). Ολοκληρώνοντας, η κάθε δράση θα συνοδεύεται από τους κανόνες ορθής διαχείρισης για κάθε στάδιο.
Μεθοδολογία υλοποίησης του έργου:
Στην Ελλάδα, η διαχείριση των αφλατοξινών βασίζεται σε προληπτικές ενέργειες (υγεία καρπών, υγιεινή αποθήκευσης, χειροδιαλογή καρπών) και έλεγχο τελικού προϊόντος. Καμμία δράση δεν εφαρμόζεται σε επίπεδο παρακολούθησης και αντιμετώπισης, όπως προτείνεται στο παρόν έργο, το οποίο θα υλοποιηθεί σε 4 δράσεις:
Σε προ-συλλεκτικό στάδιο θα εφαρμοστεί προγνωστικό μοντέλο μόλυνσης αφλατοξινών, το οποίο επεξεργάζεται μετεωρολογικά δεδομένα σε συνδυασμό με τα φαινολογικά στάδια της καλλιέργειας και αποδίδει την πιθανότητα ανάπτυξης αφλατοξινών στο χωράφι. Επίσης, θα χρησιμοποιηθούν βιολογικοί παράγοντες (π.χ. ζύμες) σε φιστικεώνες, με στόχο την σταδιακή μείωση των μυκήτων που είναι υπεύθυνοι για την παραγωγή αφλατοξινών.
Οι παραπάνω δράσεις θα υλοποιηθούν σε φιστικεώνες των συμμετεχόντων φορέων και καλύπτουν τις κύριες ζώνης παραγωγής (Αίγινα, Φθιώτιδα).
Σε μετα-συλλεκτικό στάδιο θα εφαρμοστεί αυτόματο σύστημα μηχανικής διαλογής των αποξηραμένων καρπών, το οποίο θα απορρίπτει καρπούς με χαρακτηριστικά που συσχετίζονται με την παρουσία αφλατοξινών. Στη συνέχεια, οι απορριπτόμενοι καρποί θα οδηγούνται για παραγωγή φιστικελαίου μηχανικής συμπίεσης και αλεύρου (το στερεό υπόλειμμα που απομένει μετά τον διαχωρισμό του ελαίου) με παράλληλο έλεγχο ως προς την συμμόρφωσή τους με τα νομοθετικά όρια των αφλατοξινών.
Για όλες τις δράσεις θα σχεδιαστεί μια στρατηγική επικοινωνίας εστιασμένης στα αποτελέσματα και τα οφέλη, με στόχο την διάχυσή τους σε όλες τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις του τομέα.
Προστιθέμενης αξία:
Στο παρόν έργο επιχειρείται μια στρατηγική διαχείρισης του προβλήματος των αφλατοξινών στα κελυφωτά φιστίκια, με προτεινόμενες πρακτικές που συνδυάζουν ενέργειες και στα τρία επίπεδα μιας ολοκληρωμένης δράσης: πρόληψη (χρήση βιολογικών παραγόντων στο χωράφι), παρακολούθηση (μοντέλο πρόγνωσης μόλυνσης) και αντιμετώπιση (μηχανική διαλογή «ύποπτων» καρπών, παραγωγή νέων προϊόντων). Επιπλέον, οι ενέργειες αυτές εμπλέκουν όλα τα στάδια παραγωγής, στα οποία έχει εμφανιστεί το πρόβλημα, από το χωράφι έως και την αποθήκευση. Αυτή η ολοκληρωμένη προσέγγιση διαχείρισης του προβλήματος βασίζεται σε ερευνητικά αποτελέσματα που έχουν διεξαχθεί στην ελληνική ποικιλία «Αιγίνης» και σε ελληνικές συνθήκες, έτσι ώστε η αποτελεσματικότητα των δράσεων να εμφανίζει υψηλότερη αξιοπιστία. Καμία από τις προτεινόμενες δράσεις δεν είναι διαδεδομένη στην Ελλάδα, αν και σε άλλες χώρες παραγωγής του προϊόντος εφαρμόζονται στις αντίστοιχες ποικιλίες και η αποτελεσματικότητά τους έχει διερευνηθεί και επαληθευτεί.
Καινοτομία
Στο παρόν επιχειρησιακό σχέδιο, η διαχείριση του πιο σοβαρού και συχνού κινδύνου των φιστικιών που είναι οι αφλατοξίνες, προσεγγίζεται μέσα από ένα πλήρες φάσμα φιλικών προς το περιβάλλον δράσεων και τεχνικών, προσανατολισμένων στη διαδικασία παραγωγής αξιοποιώντας επιστημονικά τεκμηριωμένα αποτελέσματα. Όλες οι προτεινόμενες δράσεις βασίζονται σε έρευνες που είχαν σχεδιαστεί και πραγματοποιηθεί βάσει των τοπικών συνθηκών καλλιέργειας π.χ. οι βιολογικοί παράγοντες αντιμετώπισης των τοξικογόνων μυκήτων που παράγουν αφλατοξίνες έχουν απομονωθεί από ελληνικούς φιστικεώνες, το προγνωστικό μοντέλο σχεδιάστηκε λαμβάνοντας υπ’ όψιν τα φαινολογικά στάδια της ποικιλίας στην Ελλάδα, τα χαρακτηριστικά που συσχετίζονται με μολυσμένους καρπούς έχουν μελετηθεί στην ποικιλία «Αιγίνης» κ.α. Ένα επιπλέον στοιχείο καινοτομίας αποτελεί η εισαγωγή του συστήματος αυτόματης μηχανικής διαλογής του προϊόντος, ένα εργαλείο που βασίζεται σε μετρήσεις σε αντικατάσταση της υφιστάμενης εμπειρικής χειροδιαλογής.
Φορείς μέλη της ΕΟ - Υποχρεώσεις
Ο ΟΑΣΕ αναλαμβάνει τον συντονισμό του έργου και της ΕΟ, την διοργάνωση συναντήσεων μεταξύ των μελών της ΕΟ, την παρακολούθηση του φυσικού & οικονομικού αντικειμένου του έργου και την τήρηση του χρονοδιαγράμματος. Το Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου -ΕΛΚΕ-ΓΠΑ αναλαμβάνει την επιστημονική επίβλεψη στην υλοποίηση όλων των δράσεων (προγνωστικό μοντέλο, χρήση βιολογικών παραγόντων, εγκατάσταση & εφαρμογή μηχανικής διαλογής, παραγωγή ελαίου & αλεύρου), στην αξιολόγηση των αποτελεσμάτων μέσω του ποσοτικού προσδιορισμού των αφλατοξινών σε κάθε στάδιο της δράσης, την τεκμηρίωση και απεικόνιση των παραδοτέων, καθώς και την αποτύπωση των συμπερασμάτων. Οι 3 παραγωγικοί φορείς αναλαμβάνουν την εφαρμογή των προ-συλλεκτικών δράσεων σε διατιθέμενους φιστικεώνες. Το σύστημα μηχανικής διαλογής θα εγκατασταθεί στον Αγροτικό Συνεταιρισμό Κελυφωτό Φιστίκι Μώλου - Θερμοπύλες, ενώ η παραγωγή ελαίου & αλεύρου θα πραγματοποιηθεί στις εγκαταστάσεις της εταιρείας Ν.& Ελ. Αλυφαντή ΟΕ. Όλοι οι Φορείς του έργου θα συνεισφέρουν στις δράσεις διάδοσης των αποτελεσμάτων και διάχυσης των δράσεων.
Στο έργο συμμετέχουν 3 παραγωγικοί φορείς από τις κύριες περιοχές καλλιέργειας φιστικιού (Αίγινα, Φθιώτιδα), οι οποίοι θα διαθέσουν φιστικεώνες, αλλά και προϊόν.
Ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Κελυφωτό Φιστίκι Μώλου - Θερμοπύλες καλλιεργεί περί τα 2.000 στρ. με εγκαταστάσεις επεξεργασίας και τυποποίησης. Ο παραγωγός Π.Χονδρός διαθέτει 30 στρ στην ίδια περιοχή, ενώ η εταιρεία Ν. & Ελ. Αλυφαντή Ο.Ε., δραστηριοποιείται στην παραγωγή & μεταποίηση φιστικιού Αιγίνης Π.Ο.Π. διατηρώντας φιστικεώνες 120στρ, στην Αίγινα.
Διάχυσης των αποτελεσμάτων του έργου
Η στρατηγική για τη διάχυση των αποτελεσμάτων του έργου περιλαμβάνει 2 άξονες: εσωτερική & εξωτερική, με όλους τους Φορείς του έργου να συνεισφέρουν καθοριστικά στην ένταση & αποτελεσματικότητά της. Η εσωτερική διάχυση, εξασφαλίζεται με την αλληλεπίδραση & συμπληρωματικότητα που έχουν δομηθεί οι δράσεις των Φορέων στο έργο, ενισχύοντάς την με τη στοχευμένη ανταλλαγή γνώσης μεταξύ των φορέων μέσω τακτικών συναντήσεων ή/ και εκπαίδευσης. Για την εξωτερική διάχυση θα υλοποιηθεί ένα ευρύ μίγμα των δράσεων μέσω της ανάπτυξης & συστηματικής ενημέρωσης ιστοσελίδας του έργου, εκτύπωση εντύπων και οργάνωση 2 ημερίδων και συμμετοχής σε θεματικές εκθέσεις (φεστιβάλ φιστικιού). Επιπλέον, προβλέπεται μία δράση απευθυνόμενη σε στοχευμένο κοινό με τη δημοσίευση σε επιστημονικό συνέδριο, καθώς και κοινοποίηση στην ηλεκτρονική βάση δεδομένων έργων καινοτομίας στο ΕΑΔ & στο δίκτυο της ΕΣΚ.
Ενότητες Εργασίας
- ΕΕ1: Εφαρμογή προγνωστικού μοντέλου μόλυνσης αφλατοξινών (AFLA-PISTACHIO).
- ΕΕ2: Εφαρμογή βιολογικής αντιμετώπισης της μόλυνσης στο χωράφι.
- ΕΕ3: Εφαρμογή συστήματος μηχανικής διαλογής αποξηραμένων καρπών βάσει χαρακτηριστικών που σχετίζονται με την παρουσία αφλατοξινών.
- ΕΕ4: Παραγωγή ελαίου μηχανικής συμπίεσης και άλευρου (στερεό υπόλειμμα) από τους απορριπτόμενους καρπούς.
- ΕΕ5: Διάχυση–προβολή αποτελεσμάτων.